Citation Grounding PL - mechaniczny weryfikator cytatu (gradient)

Filozofia

Cytat niezweryfikowany mechanicznie = cytat zmyślony, dopóki nie udowodnisz inaczej.

Model językowy potrafi wygenerować fragment wyroku, który brzmi idealnie - sygnatura, ton, słownictwo sądu - a którego w orzeczeniu nigdy nie było. Dla opinii prawnej cytującej nieistniejący fragment SN to katastrofa zawodowa i ryzyko odpowiedzialności (art. 6 Prawa o adwokaturze, należyta staranność).

Zasada: weryfikacja jest mechaniczna, nie semantyczna. Nie pytamy modelu „czy ten cytat pasuje". Robimy string-match znormalizowanego cytatu wobec znormalizowanego źródła. Match albo go nie ma. Odwrotny ciężar dowodu - to cytat musi się znaleźć w źródle.

Co nowego w v2 - gradient weryfikacji

v1 sprawdzał tylko jedną rzecz: czy dosłowny cytat istnieje w źródle. To zostawiało dwie ślepe plamy, które v2 zamyka:

1. Zmyślona sygnatura. v1 mówił „BRAK ŹRÓDŁA" = luka do uzupełnienia. v2 traktuje nierozwiązaną lub rozbieżną kotwicę jako sygnał możliwego fałszerstwa. v2.1 dokłada guard STRONY: sygnatura może być realna, ale doczepiona do INNEJ sprawy - gdy nazwy stron zadeklarowane rozjeżdżają się ze stronami rozwiązanego źródła (Jaccard tokenów nośnych < 0.30), to 🔴 blokada („prawdziwy cytat, fałszywa teza" już na poziomie kotwicy, nie dopiero w treści).
2. Prawdziwy cytat, fałszywa teza (problem Stanford „false-under-true"). Cytat może być dosłownie obecny (FRAGMENT zielony), a otaczające twierdzenie - „SN uznał, że…" - przekręca to, co sąd faktycznie orzekł. v1 wprost zwalniał parafrazy z weryfikacji. To była największa luka. v2 wciąga parafrazy w zakres na poziomie TREŚĆ.

Trzy poziomy (adaptacja Existence/Content/Paragraph z biblioteki Jeanne Sulzer, CC BY 4.0):

Poziom	Co potwierdza	Stosuj do
ISTNIENIE	Kotwica - sygnatura/CELEX, data, organ - jest realna i zgadza się z deklaracją	„wyrok z 12.03.2019, II CSK…", „por. II CSK 123/19"
TREŚĆ	Źródło CO DO ISTOTY zawiera to, co twierdzi output	„SN przyjął, że…", parafraza holdingu
FRAGMENT	Cytowany akapit/zdanie istnieje dosłownie w źródle	każdy cytat w cudzysłowie, każdy pinpoint akapitu

Reguła kalibracji (rdzeń v2): dopasuj siłę twierdzenia do osiągniętego poziomu. Jeśli output twierdzi na poziomie FRAGMENT (dosłowny cytat), a weryfikacja dochodzi tylko do TREŚĆ (źródło dotyczy tematu, ale cytatu dosłownie nie ma) → status KALIBRACJA: złagodź do parafrazy ALBO oznacz pinpoint jako prowizoryczny. Pełna doktryna i macierz typów twierdzeń: references/gradient-weryfikacji.md.

Kontrakt generacyjny - znakuj przy pisaniu, nie tylko weryfikuj po

Grounding post-hoc łapie halucynację na końcu. Taniej jest nie wyprodukować jej wcale. Gdy generujesz tekst prawny (a nie tylko weryfikujesz cudzy), obowiązują trzy klasy z tagiem przy linii, której dotyczy - nie zbiorczo na końcu akapitu:

Klasa	Kiedy	Jak znakować
Zweryfikowane	Źródło sprawdzone w tej sesji (SAOS/EUR-Lex/ISAP/dokument lokalny)	pełna kotwica przy tezie: (wyrok SN II CSK NN/RR, SAOS)
Do sprawdzenia	Prawdopodobne, ale z pamięci modelu: przepis, termin, wyliczenie	tag przy linii: [z pamięci - sprawdź w SAOS/ISAP], [wyliczenie modelu - sprawdź]
Nie używać	Sygnatura/numer/cytat, którego nie da się rozwiązać	fail-closed: nie produkuj wcale. Napisz „zgodnie z utrwalonym orzecznictwem SN [uzupełnij sygnaturę]" zamiast zmyślać numer

Reguły domknięcia pętli generacja→weryfikacja:

• Klasa Zweryfikowane ma pokrycie 1:1 w rekordach zadania dla skryptu - każda taka kotwica trafia do items[] i musi wyjść 🟢/🟡. Zweryfikowane, które nie przechodzi skryptu, to błąd klasyfikacji, nie pech.
• Klasa Do sprawdzenia nigdy nie jest cytatem w cudzysłowie ani pinpointem - najwyżej parafrazą z tagiem. Cudzysłów zobowiązuje do poziomu FRAGMENT.
• W szablonach i przykładach używaj jawnych placeholderów (II CSK NN/RR, sygn. akt [uzupełnij]) - realistyczne sygnatury z przykładów wyciekają do prawdziwych outputów (audyt niemieckiego zbioru skilli prawnych: ~58% z 3228 sygnatur w outputach było błędnych, w dużej części przeniesionych z materiałów przykładowych).

Kiedy odpalać

Zawsze przed wysłaniem do klienta / sądu:

• Opinia prawna lub memo cytujące orzecznictwo, ustawy, umowę
• Pismo procesowe powołujące fragmenty wyroków
• Każdy output LLM zawierający cytaty, parafrazy holdingów lub powołania sygnatur

Co teraz JEST w zakresie (zmiana wobec v1): parafrazy i powołania samej sygnatury - oznacz je claim_type i poddaj weryfikacji na właściwym poziomie. Bez cudzysłowu ≠ bez kontroli.

Workflow

1. Zbierz źródła i rozwiąż kotwice - tekst dokumentu źródłowego dostępny lokalnie:

   • Orzeczenia: saos-orzecznictwo (zwraca też datę i organ → kotwica)
   • Akty EU: eu-sparql-search (CELEX → kotwica)
   • Ustawy PL / umowy / pisma: dostarcza użytkownik (.txt/.md/.docx → markitdown)
   • Gdy bezpośredni fetch zawiedzie, pracuj drabinkę źródeł: references/drabinka-zrodel-pl.md
   • Bez źródła nie ma weryfikacji TREŚĆ/FRAGMENT - status BRAK ŹRÓDŁA, nie „prawdopodobnie ok".

2. Sklasyfikuj każde twierdzenie - dla każdego powołania ustal claim_type (patrz macierz w references/gradient-weryfikacji.md). To ustawia WYMAGANY poziom weryfikacji:

   • cytat_doslowny, teza_pinpoint → FRAGMENT
   • stanowisko_sadu, parafraza → TREŚĆ
   • fakt_proceduralny, powolanie → ISTNIENIE

3. Zbuduj zadanie - jeden rekord na twierdzenie (format niżej): quote dla FRAGMENT, claim_text dla TREŚĆ, anchor + anchor_resolved dla ISTNIENIA.

4. Weryfikacja mechaniczna - uruchom skrypt:

   node scripts/ground-citations.mjs <plik-zadania.json>
   

   Skrypt liczy osiągnięty poziom, porównuje z wymaganym, kalibruje. Exit 1 = twarda blokada.

5. Klasyfikuj wynik (skrypt robi to automatycznie):

   • 🟢 ZWERYFIKOWANY - osiągnięty poziom ≥ wymagany. Dla FRAGMENT podaje zakres {start, end} w oryginalnym source_text (indeksy JS, koniec wyłączny), offset = zakres.start, segmenty dla cytatu z luką [...] i fragment_zrodla - dosłowny wycinek źródła do wglądu
   • 🟡 ZMODYFIKOWANY - cytat znaleziony z drobną różnicą (interpunkcja, diakrytyki) - diff; fragmenty_zrodla pokazują najbliższe miejsce w źródle dla każdego segmentu
   • 🟡 WYMAGA_OSADU - poziom TREŚĆ: terminy nośne obecne, substancję potwierdza człowiek / paraphrase-judge
   • 🟠 KALIBRACJA - osiągnięto niżej niż twierdzono (cytat dosłowny nieobecny, temat pokryty) - złagodź tezę
   • 🔴 NIEZWERYFIKOWANY - brak trafienia / rozbieżna kotwica = potencjalna halucynacja, BLOKUJ
   • ⛔ BRAK ŹRÓDŁA - nie dostarczono dokumentu / nierozwiązana sygnatura tam, gdzie wymagana

6. Raport - zwróć tabelę (niżej). 🔴 i ⛔ = twarda blokada (exit 1). 🟠 i 🟡 = decyzja człowieka przed publikacją (miękka). Nigdy nie przepuszczaj 🔴 milcząco.

Format zadania (input skryptu)

Wszystkie sygnatury, strony i cytaty w przykładach tego pliku są fikcyjne - ilustrują format, nie realne sprawy. Nie przenoś ich do zadań ani deliverable.

{
  "items": [
    {
      "id": "C1",
      "source_id": "II CSK 123/19",
      "claim_type": "cytat_doslowny",
      "quote": "sąd związany jest granicami zaskarżenia",
      "source_text": "<pełny znormalizowany tekst orzeczenia>"
    },
    {
      "id": "C2",
      "source_id": "I CSK 50/18",
      "claim_type": "stanowisko_sadu",
      "claim_text": "SN przyjął, że klauzula waloryzacyjna w umowie kredytu jest dopuszczalna",
      "source_text": "<pełny tekst orzeczenia>"
    },
    {
      "id": "C3",
      "source_id": "II CSK 123/19",
      "claim_type": "fakt_proceduralny",
      "anchor":          { "sygnatura": "II CSK 123/19", "data": "12.03.2019", "organ": "SN Izba Cywilna", "strony": "Kowalski przeciwko Bank Millennium S.A." },
      "anchor_resolved": { "sygnatura": "II CSK 123/19", "data": "2019-03-12", "organ": "Sąd Najwyższy Izba Cywilna", "strony": "Nowak przeciwko Skarb Państwa" }
    }
  ]
}

anchor = co twierdzi output. anchor_resolved = co zwrócił resolver (SAOS/EUR-Lex). Skrypt porównuje mechanicznie (rozwija skróty: SN→sąd najwyższy, NSA, TK, TSUE…, normalizuje daty DD.MM.YYYY↔YYYY-MM-DD). Brak claim_type → domyślnie cytat_doslowny (zachowanie v1).

Pole strony (opcjonalne, string „X przeciwko Y" albo tablica nazw) uruchamia guard STRONY: gdy sygnatura się zgadza, ale nazwy stron zadeklarowane vs rozwiązane rozjeżdżają się (Jaccard tokenów nośnych < 0.30 przy ≥2 tokenach) → 🔴 blokada („prawdziwy cytat, fałszywa teza" na poziomie kotwicy). Częściowa zgodność (0.30–0.50) → 🟡 miękka uwaga. Stop-lista odsiewa formy prawne (sp. z o.o., S.A., przeciwko, v., i inni), więc Bank Millennium S.A. ≡ Bank Millennium Spółka Akcyjna. anchor_resolved.strony dostarcza resolver (SAOS zwraca strony postępowania).

Reguły normalizacji (co robi skrypt)

Aby uniknąć fałszywych 🔴 z powodu kosmetyki, przed porównaniem skrypt:

• składa wejście do NFC (źródło zapisane w NFD porównuje się jak zapisane w NFC)
• sprowadza do lowercase (ß/ẞ → ss, odpowiednik casefold Pythona), zwija białe znaki
• ujednolica wszystkie cudzysłowy („ " » ‹ ‚ ' ´ → ") i całą rodzinę kresek (‐ ‑ ‒ – — ― − ⁃ － → -), rozwija wielokropek … → ...
• usuwa znaki niewidzialne w PDF, a obecne w warstwie tekstowej: miękki dywiz U+00AD, zerowa szerokość U+200B/U+200C/U+200D, BOM, word joiner
• usuwa myślniki przenoszenia (praw-\nnik → prawnik), miękki dywiz na łamaniu też (renderuje się wyłącznie tam, więc tam znaczy przeniesienie)
• traktuje [...] / ... w cytacie jako dozwoloną lukę
• przy kotwicy: rozwija skróty organów, normalizuje formaty dat, porównuje sygnatury bez kropek
• przy TREŚCI: wyciąga terminy nośne (≥4 znaki, bez stopwords), liczy pokrycie w źródle (próg 0.7)

Normalizacja NIE zmienia treści merytorycznej - jeśli słowo nośne jest inne, to nadal 🔴.

Reguła normalizacji ma JEDEN DOM (od 2026-08-30)

Tablica prawdy: contract/normalizacja.cases.json w skillu doc-intel-contract-pl (w tym repo: dokumenty/skills/doc-intel-contract-pl/). Czytają ją oba runtime'y - ten skrypt (Node) i evidence.py (Python) po stronie doc-intel-contract-pl. Zgodność jest bramkowana w obu zestawach testów; zmiana samej tablicy zapala oba naraz (sprawdzone mutacją).

Dlaczego to powstało: do 08-30 każda strona miała własną implementację tej samej reguły. Tutejsza gubiła sześć z ośmiu mierzonych znaków, które polski PDF wstawia naprawdę - U+2011 w sygnaturach akt, U+00AD w justowanych akapitach, U+2212, U+200B, U+2026 oraz wejście w NFD. Skutek był groźniejszy niż przeoczenie: na poziomie FRAGMENT skrypt orzekał „cytatu nie ma w źródle" o cytacie, który tam był - czyli stawiał zarzut halucynacji, którego przyczyną był błąd normalizacji. Ten sam fakt w dwóch domach rozjeżdża się po cichu.

Raport (dla użytkownika)

## Raport grounding (gradient) - <nazwa deliverable>

| ID | Źródło        | Typ              | Wym.→Osiąg.        | Status            | Uwaga                                   |
|----|---------------|------------------|--------------------|-------------------|-----------------------------------------|
| C1 | II CSK 123/19 | cytat_doslowny   | FRAGMENT→FRAGMENT  | 🟢 ZWERYFIKOWANY  | znak 4821                               |
| C2 | I CSK 50/18   | stanowisko_sadu  | TREŚĆ→TREŚĆ        | 🟡 WYMAGA_OSADU   | terminy 86% - potwierdź substancję      |
| C3 | III CZP 5/21  | cytat_doslowny   | FRAGMENT→ISTNIENIE | 🔴 NIEZWERYFIKOWANY| brak w źródle - BLOKADA                 |
| C4 | I CSK 50/18   | cytat_doslowny   | FRAGMENT→TREŚĆ     | 🟠 KALIBRACJA     | złagodź do parafrazy lub oznacz prowizor.|
| C5 | II CSK 999/19 | fakt_proceduralny| ISTNIENIE→BRAK     | 🔴 NIEZWERYFIKOWANY| rozbieżna sygnatura - możliwe falszerstwo|

Wynik: 1/5 zweryfikowane. 2 blokady (C3, C5), 1 kalibracja (C4), 1 do osądu (C2).
NIE publikuj dopóki C3 i C5 nie zostaną poprawione lub usunięte. C4 wymaga złagodzenia tezy.

Ochrona danych (RODO)

• Skill działa w całości lokalnie - normalizacja i string-match w Node, bez wywołań sieciowych. (Rozwiązywanie kotwic przez SAOS/EUR-Lex robi agent osobnym krokiem - skrypt dostaje gotowy anchor_resolved.)
• Dla materiałów objętych tajemnicą zawodową: pseudonimizuj wcześniej przez let-it-be.
• Skrypt nie zapisuje logów poza katalogiem zadania.

Integracja z AI Act

Mechaniczny grounding to dowód należytej staranności i element dokumentacji z art. 12 (rejestrowanie zdarzeń) oraz nadzoru człowieka z art. 14. Gradient dodaje wymiar kalibracji ryzyka: poziom weryfikacji per twierdzenie to ślad, jak mocno każda teza jest osadzona. Raport grounding wkładaj do legal-ai-audit-bundle obok deliverable.

Integracja z innymi skillami

• legal-request-router-pl routuje TU, gdy zapytanie zawiera powołania. Wysoka stawka → rozwiąż wszystkie kotwice (ISTNIENIE) + paraphrase-judge na 🟡.
• saos-orzecznictwo / eu-sparql-search = resolver kotwic (dają anchor_resolved) i źródło tekstu.
• deliverable-fidelity-pl pyta „czy nic nie wypadło z podsumowania"; ten skill pyta „czy to, co zostało, jest prawdziwe". Komplementarne - oba przed wysłaniem high-stakes.
• 🟡 WYMAGA_OSADU to dokładnie wejście dla warstwy paraphrase-judge (kaskada PATRON) - mechanika robi tani pre-filtr, osąd substancji robi człowiek lub model.

Atrybucja

• Pattern mechanicznego groundingu (v1) zainspirowany AnttiHero/lavern (Apache 2.0, ADR-011).
• Guard STRONY (v2.1): wzorzec porównania nazw stron (Jaccard name-mismatch) zainspirowany funkcją _is_name_mismatch z john-walkoe/courtlistener_citations_mcp (MIT, 2026). Zaadaptowano ideę (parse → porównaj nazwy stron zadeklarowane vs rozwiązane → flaguj rozbieżność); kod, stop-lista form prawnych PL/EU i progi napisane od zera. Logika walidacji reporterów US z tamtego repo NIE jest przenoszona - żyje po stronie serwera CourtListener (wywołanie sieciowe + token), co łamie kontrakt zero-cloud; z repo bierzemy tylko lokalną, jurysdykcyjnie-neutralną heurystykę nazw stron.
• Kontrakt generacyjny (v2.2): trójklasa znakowania przy generacji (Zweryfikowane / Do sprawdzenia / Nie używać, tag przy linii, fail-closed dla klasy 3) - adaptacja „kolmiportainen varmuusmerkintä" z akunikkola/claude-for-legal-finland (MIT, references/viittaustyyli.md). Stamtąd też lekcja dyscypliny placeholderów w przykładach (audyt siostrzanego projektu DE: ~58% złych sygnatur).
• Dyskonto języka szablonowego (v2.3): wzorzec COMMON_LEGAL_PHRASES z AnttiHero/lavern (Apache 2.0, src/mcp/tools/grounding-verifier.ts) - trafiona fraza-wytrych liczy się 0.5 zamiast 1.0, żeby boilerplate nie zawyżał dowodu. Lista polskich fraz („z zastrzeżeniem", „w szczególności", „chyba że umowa stanowi inaczej"...) i kod napisane od zera.
• Zbieżność fragmentu (v2.3): wzorzec citation-content-matcher z chrisryugj/korean-law-mcp (MIT) - n-gram-Jaccard twierdzenia z najlepszym oknem źródła łapie „prawdziwe słowa, fałszywa teza" (terminy obecne, ale rozproszone; żaden zwarty fragment nie odpowiada tezie). Tam bigramy znakowe (koreański: 1 znak = sylaba); tu TRIGRAMY dla polskiego alfabetu łacińskiego (zmierzone na fixture: bigram dawał szum 0.33 na rozproszeniu, trigram 0.15 przy parafrazie 0.45-0.78). Wyłącznie sygnał (uwaga dla człowieka), nigdy samodzielna blokada. Kod i progi od zera.
• Gradient weryfikacji (v2): ISTNIENIE/TREŚĆ/FRAGMENT to adaptacja Existence/Content/Paragraph z jeannesulzer/international-criminal-tribunals-skills (CC BY 4.0, Jeanne Sulzer / Impact Litigation Lab, 2026). Zaadaptowano ideę gradientu i regułę kalibracji, nie kod ani treść - ich biblioteka to dyscyplina promptowa pod web_fetch publicznych archiwów; tutaj to mechaniczny silnik string-match pod lokalne źródła PL (RODO, zero-egress). Kod, prompty i reguły normalizacji napisane od zera pod polskie realia (cudzysłowy „…", sygnatury SN/NSA/TSUE, CELEX).

Wspólne reguły wtyczki fundament-weryfikacyjny (Fundament weryfikacyjny)

Te reguły obowiązują w każdym skillu tej wtyczki, także gdy sam skill milczy. Są skopiowane do każdego skilla, więc działają zarówno po instalacji całej wtyczki, jak i pojedynczego skilla. Pełniejszy standard: https://github.com/matematicsolutions/awesome-matematic-skills-pl/tree/main/references

Pięć warstw ochrony (przed każdym disclaimerem)

1. Weryfikacja źródła - przepisy i orzecznictwo z baz, nie z pamięci modelu.
2. Klasa pewności - każda teza prawna oznaczona: zweryfikowane / do sprawdzenia / nie używać.
3. Kontrola przesłanek - fakty od użytkownika sprawdza się przed analizą.
4. Jawny zakres ujemny - każdy skill mówi, czego NIE robi.
5. Bramka człowieka - uprawniona osoba sprawdza i zatwierdza wynik.

Jeśli błąd przeszedłby bez zatrzymania przez warstwy 1-5, wina jest w skillu. Naprawiamy narzędzie, nie dopisujemy noty. Nota "to nie porada prawna" nie zatrzymuje błędu i nie przenosi odpowiedzialności.

Tagi pewności

• Zweryfikowane - źródło sprawdzone w sesji, z pełną sygnaturą: (kodeks cywilny art. 415), (wyrok SN II CSK NN/RR, SAOS).
• Do sprawdzenia - prawdopodobne, niezweryfikowane: [sprawdź w SAOS].
• Nie używać - zmyślona sygnatura lub przepis. Pomiń, nigdy nie wymyślaj numeru.

Tag stoi przy linii, której dotyczy. Samo istnienie sygnatury nie wystarcza - treść trzeba sprawdzić.

Bramka człowieka

Nic nie zostaje wysłane, złożone, podpisane ani opublikowane, zanim sprawdzi i zatwierdzi to uprawniony człowiek. Wynik skilla to projekt, nie gotowy dokument.

Zakres pluginu

Fundament weryfikacyjny jest neutralny jurysdykcyjnie - to rdzeń metody, nie substancja prawa. Nie łączy się z żadnym źródłem zewnętrznym (brak konektorów MCP) i nie wysyła danych na zewnątrz. Substancję dostarczają osobne pluginy (orzecznictwo, dokumenty).